مرجّحات طولى است يا عرضى ؟ در اعتبار ترتيب ميان مرجّحات ، بحث و گفتگو است كه آيا در عرض هم و در رتبهء واحد مىباشند و يا در طول يكديگر قرار دارند ؟ مرجّحات به اعتبار مورد رجحان به سه قسم ، تقسيم مىشود : « 1 » 1 - مرجّح صدورى ، مثل اينكه يكى از دو روايت متعارض ، مشهور باشد . 2 - مرجّح جهتى ( جهت صدور ) مثل اينكه يكى از دو روايت متعارض ، مخالف عامه باشد . 3 - مرجّح مضمونى ( دلالى ) ، مثل اينكه مضمون يكى از دو روايت متعارض ، موافق كتاب باشد ، فرضا مدلول خبرى ، وجوب نماز جمعه و مدلول خبر ديگر ، وجوب نماز ظهر باشد و ظاهر كتاب ، وجوب نماز جمعه باشد . الف - نظريّه وحيد بهبهانى : « 2 » مرجّح جهتى بر مرجّح صدورى و مضمونى مقدّم است ، پس اگر يكى از دو خبر متعارض ، مخالف عامه و ديگرى موافق شهرت يا كتاب باشد ، خبر مخالف عامّه مقدّم است ؛ زيرا اگر يكى از دو خبر متعارض ، مخالف عامه باشد اطمينان حاصل مىشود كه خبر موافق عامه از باب تقيّه صادر شده است . در نقد نظر ايشان گفته شده است : از صرف مخالفت يكى از دو خبر متعارض با عامه ، اطمينان حاصل نمىشود كه خبر موافق ، از باب تقيه صادر شده باشد ؛ زيرا احكام مورد اتفاق فريقين بسيار زياد است ، ممكن است خبر موافق با عامه براى بيان حكم واقعى صادر شده باشد و خبر مخالف ، صادر از معصوم نباشد و يا مضمون آن مورد ارادهء جدّى نباشد .

--> ( 1 ) - ر ك : شيخ انصارى ، فرائد الاصول ، ص 451 . ( 2 ) - ر ك : نايينى ، ميرزا محمد حسين ، فوائد الاصول ، تقريرات ، ج 4 ، ص 779 .